Inwazyjne gatunki drzew i krzewów zagrożeniem dla bioróżnorodności Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego

Barszcz Sosnowskiego i Barszcz Mantegazziego

Barszcz Sosnowskiego Fot. I. Tałałaj

Barszcz Sosnowskiego
Fot. I. Tałałaj

Gatunek: Barszcz Sosnowskiego, Heracleum sosnowskyi, Barszcz Mantegazziego, Heracleum mantegazzianum
Rodzina: baldaszkowate, Apiaceae

Opis gatunku Barszcze są roślinami dwu- lub wieloletnimi. Barszcz Sosnowskiego i barszcz Mantegazziego należą do najwyższych roślin zielnych. Ich pędy osiągają 2-5 m wysokości i średnicę do 10 cm, a rozety liściowe dochodzą do 3 m długości. Różnice w kształcie blaszki są podstawą rozróżnienia obu gatunków. Barszcz Sosnowskiego ma liście pierzastodzielne, złożone z szerokich i przeważnie tępych odcinków, a liść barszczu Mantegazziego odznacza się wąskimi i ostrymi odcinkami, na końcach wyciągniętymi. Kwiaty obydwu barszczy są białe lub lekko różowe, skupione w talerzowatych baldachach, osiągających średnicę do 50 cm. Kwiaty są zapylane przez różne owady. Średniej wielkości roślina wytwarza do 20 tys. dużych (8-10 mm) nasion, z których 60-90% opada w promieniu do 4 m od rośliny macierzystej. Rozmnażanie wegetatywne nie występuje, lecz w przypadku uszkodzenia roślina silnie się regeneruje.

Pochodzenie Oba gatunki pochodzą ze wschodniej Azji, z masywu Kaukazu.

Zasięg wtórny barszcz Sosnowskiego – Azja, środkowa i wschodnia Europa, barszcz Mantegazziego – Europa, Ameryka Północna, Australia i Nowa Zelandia.

Czas i drogi zawleczenia Barszcz Sosnowskiego został celowo sprowadzony do Polski w drugiej połowie XX w. z terenów byłego ZSRR, z zamiarem wykorzystania go jako rośliny paszowej w PGR-ach. Ze względu na trudności ze zbiorem roślin uprawy zaniechano w latach 80. XX w. Barszcz Mantegazziego trafił do Polski prawdopodobnie jako roślina ozdobna. Pierwsze jego stanowiska w Polsce zachodniej odnotowano w drugiej połowie XX w.

Zajmowane siedliska W warunkach naturalnych barszcze rosną w zaroślach, wzdłuż górskich potoków. Na obszarze wtórnym gatunki występują na siedliskach ruderalnych, na skrajach pól, łąk i lasów oraz w dolinach rzecznych. Prawdopodobieństwo wystąpienia barszczu na terenie z dolinami rzecznymi stanowiących drogę migracji jest wyższe, niż na obszarze bez wód płynących.

Oddziaływanie na gatunki i ekosystemy w zasięgu wtórnym Znaczne rozmiary roślin, duża liczba wytwarzanych nasion i ich wysoka żywotność ułatwiają opanowywanie nowych terenów, szczególnie nieużytków. W zwartych płatach barszczu liczba gatunków spada o 62-69%. Na terenach nadrzecznych, zacienianie i wypieranie roślin kłączowych może powodować zwiększoną erozję brzegów. Zarastanie obrzeży zbiorników wodnych może również wpływać ujemnie na zamieszkujące je gatunki zwierząt. Ze względu na znaczne stężenie związków kumarynowych nie wyklucza się oddziaływania allelopatycznego na inne gatunki roślin.

Ciekawostki Barszcze produkują sok zawierający liczne związki chemiczne. Jego funkcją jest obrona przed insektami i patogenami, a u ludzi może wywoływać poparzenia.