Inwazyjne gatunki drzew i krzewów zagrożeniem dla bioróżnorodności Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego

Kolczurka Klapowana

Kolczurka klapowata Fot. I. Tałałaj

Kolczurka klapowata
Fot. I. Tałałaj

Gatunek: kolczurka klapowana, Echinocystis lobata
Rodzina: dyniowate, Cucurbitaceae

Opis gatunku Roślina jednoroczna, o łodydze 6 (8) m długości, zaopatrzonej w wąsy czepne ułatwiające wspinanie się po podporach i innych roślinach. Liczne liście dłoniasto-klapowane, krótko owłosione. Kwitnie VII-IX, a kwiaty są rozdzielnopłciowe. Męskie kwiaty zebrane są w groniaste kwiatostany skierowane ku górze. Żeńskie kwiaty umieszczone są po 1-2 u nasady kwiatostanów męskich i skierowane ku dołowi. Owocem jest jajowata torebka o długości 2,5-5 cm długości, kolczasto owłosiona, zawierająca 4 podługowate nasiona, które zachowują żywotność dłużej niż rok. Roślina nie rozmnaża się wegetatywnie.

Pochodzenie Wschodnia i środkowa część Ameryki Północnej.

Zasięg wtórny Środkowa i wschodnia Europa (14 krajów). Wtórny zasięg tej rośliny rozszerza się w kierunku Azji.

Czas i drogi zawleczenia Kolczurka klapowana została sprowadzona do Europy na przełomie XIX i XX w. jako roślina ozdobna. Pierwsze dziko rosnące okazy zaobserwowano w 1904 r. Do Polski najprawdopodobniej trafiła z obszaru Niemiec i Ukrainy. W drugiej połowie XX w. zanotowano aż 2 tys. stanowisk tej rośliny w Polsce, co ma związek z rosnącą wówczas jej popularnością w uprawie. Mimo obowiązującego w naszym kraju od 2004 roku zakazu uprawy, gatunek ten nadal jest chętnie wysiewany w ogródkach przydomowych i na działkach, skąd kolonizuje naturalne biotopy.

Zajmowane siedliska W warunkach naturalnych kolczurka rośnie na siedliskach żyznych, w dolinach rzecznych lub w otoczeniu jezior, w zbiorowiskach ziołoroślowych i lasach łęgowych. Na obszarze wtórnym jest najsilniej związana z brzegami wód i stanowi składnik ziołoroślowych zbiorowisk okrajkowych lub wiklin nadrzecznych. Kolczurka spotykana jest też w płatach szuwaru mozgowego i mannowego. Coraz częściej pojawia się w zbiorowiskach wykształcających się na okresowo odsłanianych obrzeżach wód.

Oddziaływanie na gatunki i ekosystemy w zasięgu wtórnym Kolczurka klapowana należy do 100 najgroźniejszych gatunków inwazyjnych w Europie. Roślina przyczynia się do zmiany charakteru opanowywanych zbiorowisk, które często stanowią chronione siedliska przyrodnicze. W miejscach obfitego jej występowania dochodzi do deformowania roślin zielnych i krzewów. Ogranicza również ilość światła dochodzącego do podłoża, co ma wpływ na wzrost innych roślin.

Ciekawostki Kolczurka klapowana od dawna była znana Indianom jako roślina lecznicza. Roślina zawiera związek o nazwie kukurbitycyna, który m. in.: pobudza trawienie, działa przeciwgrzybiczo, przeciwpasożytniczo i przeciwnowotworowo.