Inwazyjne gatunki drzew i krzewów zagrożeniem dla bioróżnorodności Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego

Niecierpek Gruczołowaty

Niecierpek gruczołowaty  Fot. E. Jermakowicz

Niecierpek gruczołowaty
Fot. E. Jermakowicz

Gatunek: niecierpek gruczołowaty, Impatiens gladulifera
Rodzina: niecierpkowate, Balsaminaceae

Opis gatunku Roślina jednoroczna osiągają wysokość 1-3 m, o czerwono-nabiegłej, pustej w środku łodydze, rozgałęziającej się w górnej części. Liście lancetowate mają niepodzielone, brzegiem piłkowane blaszki. Kwiaty niecierpka gruczołowatego o wielkości 2-3 cm, barwy od prawie białej, przez różową do ciemnopurpurowej są przystosowane do zapylania przez trzmiele. Owocem jest wydłużona torebka, której ścianki pod wpływem dotyku, pękają, wystrzeliwując nasiona. Niecierpek gruczołowaty produkuje ogromne ilości nasion, nawet do >30 000 na m2. Roślina nie rozmnaża się wegetatywnie.

Pochodzenie Azja (Himalaje oraz wschodnie Indie i Pakistan). Zasiedla tam wilgotne, nadrzeczne lasy, na wysokości od 1800 do 3000 m n.p.m.

Zasięg wtórny Niecierpek gruczołowaty zajmuje coraz więcej obszarów w szczególności centralnej, północnej Europy. Inwazyjnym gatunkiem jest również w zachodnich i północno-wschodnich stanach Ameryki Północnej.

Czas i drogi zawleczenia Historia ekspansji niecierpka gruczołowatego sięga drugiej połowy XIX w., kiedy to gatunek ten został sprowadzony do Europy, jako roślina ozdobna oraz posiadająca właściwości lecznicze. Z przydomowych ogródków roślina zaczęła rozprzestrzeniać się w najbliższych okolicach, preferując nadrzeczne, wilgotne siedliska. Pierwsze spontaniczne stanowisko odnotowano w Anglii w 1855 roku. W Polsce dzikie stanowisko tego gatunku po raz pierwszy odnotowano 1890 roku. Ze względu na duże, barwne kwiaty jest to gatunek cały czas popularny w przydomowych ogrodach oraz jako pożytek dla pszczół, skąd łatwo może kolonizować okoliczne siedliska.

Zajmowane siedliska Niecierpek gruczołowaty preferuje siedliska wilgotne i żyzne. Notowany przede wszystkim na siedliskach antropogenicznych, takich jak przydrożne rowy, opuszczone pola czy inne nieużytki. Jednocześnie coraz częściej spotykany jest w miejscach o bardziej naturalnym charakterze, przede wszystkim nad rzekami oraz na obrzeżach lasów.

Oddziaływanie na gatunki i ekosystemy w zasięgu wtórnym Niecierpek gruczołowaty stanowi przede wszystkim zagrożenie dla różnorodności gatunkowej dolin rzecznych. Ogromne ilości produkowanych nasion sprawiają, że jest to gatunek, który bardzo szybko zajmuje znaczne przestrzenie. Dodatkowo, ogromny „bank nasion” w glebie sprawia, że jest on bardzo trudny do opanowania. Może też przyczyniać się do wzmożonej erozji brzegów rzek. Jednocześnie, duże zagęszczenie tej rośliny w dolinach niewielkich cieków może hamować w nich przepływ wody. Ze względu na barwne kwiaty oraz dużą ilość produkowanego nektaru niecierpek może skutecznie konkurować o zapylaczy z gatunkami rodzimymi.

Ciekawostki Nasiona niecierpka gruczołowatego mogą być wyrzucane na odległość nawet 7 m od rośliny macierzystej!