Inwazyjne gatunki drzew i krzewów zagrożeniem dla bioróżnorodności Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego

O projekcie

Dereń rozłogowy; Fot. Izabela Tałałaj

 Proces inwazji, jako jedna z form ekspansji wpisany jest w biologię i ewolucję gatunków, ale jego rozwój i natężenie stymulowane są działalnością człowieka. Inwazje gatunków obcych (IGO) uznano za jedno z głównych zagrożeń bioróżnorodności.

  Rozprzestrzenianie się IGO niesie za sobą wiele negatywnych skutków ekologicznych. Pojawiają się one na wszystkich poziomach organizacji życia: od zmian w genetyce populacji, po zmiany w funkcjonowaniu ekosystemów. Do najważniejszych należy wypieranie gatunków rodzimych czy degradacja  naturalnych zbiorowisk roślinnych, ukształtowanie się nowych typów zbiorowisk z przewagą obcych gatunków, powstanie nowych relacji między gatunkami miejscowymi i przybyszami (np. tworzenie mieszańców, konkurencja, nowe formy mutualizmu), rozmycie genetyczne rodzimych gatunków w wyniku krzyżowania się z obcymi. IGO powodują także zaburzenie procesów ekologicznych warunkujących funkcjonowanie ekosystemu, np. procesów odnawiania się kluczowych elementów jego struktury, procesów torfotwórczych, upośledzenie roli ekosystemu w krajobrazie i w końcu upodobnianie się ekosystemów, zacieranie lokalnej i regionalnej specyfiki szaty roślinnej Wkraczanie IGO obserwuje się również na tereny cenne przyrodniczo, podlegające ochronie.

   Podstawą działań mających na celu eliminację lub minimalizację negatywnych wpływów IGO na naturalne środowisko jest szczegółowe rozpoznanie obecności i obfitości IGO oraz ocena stopnia ich inwazyjności. Problem zagrożenia naturalnych zbiorowisk Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego ze strony gatunków inwazyjnych jest znany i został wpisany na listę działań ochronnych. Jednak w żadnym z parków nie ma rozpoznania na temat rozmieszczenia IGO ani skali zagrożeń.

    Celem głównym projektu jest ocena zagrożenia ekosystemów Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego przez obce gatunki drzew i krzewów. Wykonana w tym celu inwentaryzacja pozwoli na zaproponowanie metod walki z tymi gatunkami. Inwentaryzacja nie ograniczy się do odnotowania rozmieszczenia IGO jak to czyni się w tego typu opracowaniach. Nowatorski charakter projektu polega na uwzględnieniu innych parametrów niezbędnych w precyzyjnej ocenie stopnia inwazyjności poszczególnych gatunków. Należą do nich udział osobników reprodukujących się, ocena wybranych cech strategii reprodukcyjnej, stopień odnawiania się w różnych typach siedlisk, stopień „zainfekowania” środowiska, rodzaj i intensywność relacji z rodzimymi komponentami ekosystemów. Na podstawie tych danych opracowane zostaną oryginalne wskaźniki stopnia inwazyjności oraz zaproponowana zostanie skala zagrożeń.

   Inwentaryzacja prowadzona będzie w miejscach o najwyższym prawdopodobieństwie obecności obcych gatunków: w osadach, wzdłuż szlaków komunikacyjnych oraz na obrzeżach lasów. Inwentaryzacja obejmie następujące gatunki: czeremcha amerykańska, klon jesionolistny, dąb czerwony, robinia akacjowa, dereń rozłogowy, róża pomarszczona, śnieguliczka. Dodatkowo, jeśli na inwentaryzowanych obszarach stwierdzone zostanie występowanie obcych roślin zielnych, to zostaną one również uwzględnione.

W ramach projektu przeprowadzone zostaną także działania informacyjne i edukacyjne skierowane do lokalnych społeczności:

  • seminaria prezentujące wyniki i wnioski z inwentaryzacji;
  • cykl wykładów i zajęć edukacyjnych dotyczących IGO;
  • sesja popularnonaukowa nt. IGO;
  • wydanie folderów nt.  inwazyjnych gatunków roślin na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego;
  • wydanie broszury edukacyjnej nt. IGO;
  • wydanie książki prezentującej problematykę inwazyjnych gatunków roślin;
  • wykonanie tablic edukacyjnych dotyczących IGO i ustawienie ich na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego.

Zakładane rezultaty projektu : dokładna ocena zagrożeń ekosystemów Biebrzańskiego Parku Narodowego i Suwalskiego Parku Krajobrazowego stanowiąca podstawę do dalszych działań ochronnych, podniesienie świadomości nt. zagrożeń ze strony IGO.